Η σύνθεση του ΕΚ όπως προέκυψε από τις ευρωεκλογές του 2009

Οι Ευρωπαίοι ψηφοφόροι που κατευθύνθηκαν στις κάλπες για τις ευρωεκλογές υπό τη σκιά της οικονομικής κρίσης, εξέφρασαν τη δυσαρέσκειά τους τιμωρώντας τις κυβερνήσεις τους και επιβραβεύοντας συντηρητικά και ακροδεξιά κόμματα.

Οι εκλογές για το σώμα των 736 εδρών διεξήχθησαν μέσα σε μπέρδεμα εθνικών ζητημάτων και προτάσεων για το μέλλον και το σκοπό της Ευρώπης. Μολοταύτα αναδύθηκε μια ξεκάθαρη τάση: «ήταν ένα πολύ θλιβερό βράδυ για τους Ευρωπαίους σοσιαλιστές», δήλωσε ο Μάρτιν Σουλτζ (Martin Schulz), ο Γερμανός πρόεδρος της σοσιαλιστικής ομάδας στο ευρωπαϊκό κοινοβούλιο (ΕΚ). «Στις περισσότερες χώρες τα πήγαμε πολύ άσχημα».

Οι ψηφοφόροι εξέφρασαν την ανησυχία τους εκλέγοντας έναν πρωτοφανή αριθμό ακροδεξιών ευρωβουλευτών -ή μη συμμετέχοντας στις εκλογές: η συμμετοχή μειώθηκε για έβδομη συνεχόμενη φορά κι έφτασε στο ιστορικό ναδίρ του 43.4%.

Όταν οι ιδρυτές της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ) διοργάνωναν τις πρώτες ευρωεκλογές, το 1979, ήλπιζαν πως ο νεοσύστατος θεσμός του ΕΚ θα εξελισσόταν σε εγγυητή λαϊκής υποστήριξης της ΕΕ. Αντ, αυτού, οι εθνικές κυβερνήσεις περιόρισαν τις αρμοδιότητες του ΕΚ, που σήμερα μπορεί να τροποποιεί ή να απορρίπτει -από καιρού εις καιρόν- νομοθετήματα της ΕΕ, όχι όμως να αναλαμβάνει αυτόνομες νομοθετικές πρωτοβουλίες. Οι ευρωεκλογές «ήταν πάντα μια ευκαιρία για τους Ευρωπαίους να εκφράσουν μία ψήφο διαμαρτυρίας», λέει η Τζούλια Ντε Κλερκ-Σάσε (Julia De Clerck-Sachsse), αναλυτής στο «κέντρο μελετών ευρωπαϊκής πολιτικής» (CEPS), μια δεξαμενή σκέψης που εδρεύει στις Βρυξέλλες.

Το βρετανικό Εργατικό κόμμα του Γκόρντον Μπράουν (Gordon Brown) υπήρξε από την άποψη αυτή εμβληματικό της κατάρρευσης των σοσιαλιστών, καθώς έρχεται τρίτο κόμμα σε ψήφους.

Εξίσου καταστροφικά ήταν τα αποτελέσματα για τους σοσιαλιστές στην άγρια πληττόμενη από την κρίση Ουγγαρία, όπου συνετρίβησαν από το δεξιό κόμμα «ουγγρική ένωση πολιτών» (FIDESZ)· στην Ισπανία, το κεντροδεξιό «λαϊκό κόμμα» (PP) ξεπέρασε τους κυβερνώντες σοσιαλιστές· και στην Ολλανδία, το ποσοστό των σοσιαλιστών έπεσε από 24% το 2004 σε 12% το 2009.

Σε ολόκληρη την Ευρώπη, προκειμένου να νικήσουν τα δεξιά κόμματα, αρκούσε να διατηρήσουν τις δυνάμεις τους: στη Γερμανία, οι χριστιανοδημοκράτες της ,Ανγκελα Μέρκελ (Angela Merkel) υποχώρησαν κατά 6%, αλλά οι αριστερίζοντες σοσιαλδημοκράτες έπεσαν πολύ περισσότερο.

Αρκετοί αναλυτές θεωρούν πως η πτώση των σοσιαλιστών δεν οφείλεται τόσο στη στροφή τους προς το φιλελευθερισμό, όσο στο ότι τα κεντροδεξιά κόμματα της Γερμανίας, της Γαλλίας κ.λπ υιοθετούν πλέον τη λογική της κρατικής παρέμβασης, εισβάλλοντας σε ένα χώρο που ανήκε επί χρόνια αποκλειστικά στην αριστερά.

Οι κυβερνήσεις της ΕΕ παρενέβησαν δυναμικά στην οικονομία κι έβαλαν βαθιά το χέρι στην τσέπη προκειμένου να διασώσουν από τη πτώχευση μία σειρά από επιχειρήσεις. Πολιτικοί ηγέτες και αναλυτές θεώρησαν πως με τη ψήφο τους της 4ης-7ης Ιουνίου, οι Ευρωπαίοι πολίτες εξέφρασαν τις πολιτικές τους διαθέσεις, εν μέσω μιας κρίσης που στοίχισε εκατοντάδες χιλιάδες θέσεις εργασίας και εκτόξευσε την ανεργία πάνω από το 9%.

«Οι συντηρητικοί νίκησαν επειδή μας "έκλεψαν" την αμφισβήτηση της ανεξέλεγκτης λειτουργίας των αγορών»,  λέγει σχετικά ο Γιαν-Μαρίνους Βιέρσμα (Jan-Marinus Wiersma), Ολλανδός ευρωβουλευτής που είναι εκ των αντιπροέδρων της σοσιαλιστικής ομάδας του ΕΚ.

Το «ευρωπαϊκό λαϊκό κόμμα» (ΕΛΚ), η οργάνωση-«ομπρέλα» των κεντροδεξιών κομμάτων της Ευρώπης, ενισχύει τη θέση του ως η μεγαλύτερη κοινοβουλευτική ομάδα στο ΕΚ με 267 βουλευτές· η δεύτερη μεγαλύτερη ομάδα, εκείνη των σοσιαλιστών, θα περιλαμβάνει γύρω στους 160. Στα περισσότερα κράτη-μέλη της ΕΕ, οι έδρες κατανέμονται ανάμεσα στα κόμματα με αναλογικό τρόπο, που σημαίνει πως ο αριθμός των εδρών αντιστοιχεί στον αριθμό των ψήφων, αντί να θεωρείται πως οι βουλευτές εκπροσωπούν συγκεκριμένες γεωγραφικές ενότητες, όπως συμβαίνει στις ΗΠΑ.

Γερμανία

Τέσσερις μόνο μήνες πριν τις εθνικές εκλογές του Σεπτεμβρίου, η Γερμανίδα χριστιανοδημοκράτης καγκελάριος ,Ανγκελα Μέρκελ είδε τις δυνάμεις της να υποχωρούν σοβαρά (γύρω στο 38%, έναντι 44.5% το 2004).

Αλλά οι βασικοί αντίπαλοι της κ. Μέρκελ -και κυβερνητικοί της εταίροι- οι αριστερίζοντες σοσιαλδημοκράτες, τα πήγαν πολύ χειρότερα. Έλαβαν μόλις 20-21%, το χειρότερο ποσοστό τους σε εθνική γερμανική εκλογή από το... 1933, επί καγκελαρίας Αδόλφου Χίτλερ (Adolf Hitler).

Γαλλία

Στη Γαλλία, η κυβερνώσα «ένωση για ένα λαϊκό κίνημα» (UMP) του προέδρου Νικολά Σαρκοζί (Nicolas Sarkozy) έλαβε γύρω στο 28%. Ούτε οι σοσιαλιστές (PS) και οι «πράσινοι» της «Ευρώπης-οικολογίας» (που έλαβαν αμφότεροι ποσοστό μεταξύ 16-16.5%), ούτε βέβαια οι κεντρώοι του «δημοκρατικού κινήματος» (MODEM) (8-9%) μοιάζει να μπορούν να απειλήσουν σοβαρά τον κ. Σαρκοζί.

Ισπανία

Στην Ισπανία, λόγω της μείωσης του αριθμού των Ισπανών ευρωβουλευτών, τόσο το κυβερνών σοσιαλιστικό κόμμα (PSOE) όσο και το αντιπολιτευόμενο «λαϊκό κόμμα» (ΡΡ) έχασαν έδρες: αλλά το PSOE έχασε 3 έδρες, ενώ το PP μόνο μία.

Ιρλανδία

Στην Ιρλανδία, το κυβερνών κεντροδεξιό κόμμα «μαχητές του πεπρωμένου» -«φιάνα φέιλ» (FF), που από φέτος θα συμμετέχει στο «ευρωπαϊκό φιλελεύθερο δημοκρατικό και μεταρρυθμιστικό κόμμα» (ELDR)- έλαβε 24% των ψήφων, έναντι 29.5% στις ευρωεκλογές του 2004 κι εξέλεξε έναν ευρωβουλευτή λιγότερο. Το αντιπολιτευόμενο δεξιό κόμμα «οικογένεια των Ιρλανδών» -«φίνε γκάελ» (FG)- έλαβε 29% (και 34% στις τοπικές εκλογές, που έγιναν ταυτόχρονα).

Η εκλογή όμως στο Έιρε σημαδεύτηκε από την εκλογική αποτυχία του Ντέκλαν Γκάνλεϊ (Declan Ganley), του νικηφόρου επιτελάρχη του στρατοπέδου του «όχι» στο περσινό δημοψήφισμα για την έγκριση της συνθήκης της Λισαβόνας  και ήδη προέδρου του ευρωσκεπτικιστικού κόμματος «λιμπερτάς». Ο κ. Γκάνλεϊ δεν μπόρεσε ούτε καν να εκλεγεί ευρωβουλευτής, ερχόμενος τέταρτος στην βορειοανατολική εκλογική περιφέρεια της χώρας του, όπου εκλέγονται τρεις ευρωβουλευτές. Το γεγονός αυτό κατά πάσα πιθανότητα θα πλήξει την προσπάθειά του για να καταψηφιστεί για δεύτερη φορά στο νέο δημοψήφισμα η συνθήκη της Λισαβόνας, που αποσκοπεί στην ενίσχυση των κοινοτικών θεσμών και στην εκλογή του προέδρου του συμβουλίου της ΕΕ. Όπως φαίνεται, το κόμμα «λιμπερτάς» δεν θα κατορθώσει να εκλέξει ούτε ένα ευρωβουλευτή στην Ιρλανδία.

€

Τα ακροδεξιά κόμματα αύξησαν τις δυνάμεις τους στην Ολλανδία, την Ουγγαρία, τη Σλοβακία, τη Ρουμανία και το Ηνωμένο Βασίλειο. Από την άλλη υποχώρησαν στη Γαλλία ή το Βέλγιο.

Στη Βουλγαρία, οι αντιπολιτευόμενοι «πολίτες για την ευρωπαϊκή ανάπτυξη της Βουλγαρίας» (GERB) έλαβαν 25%, από 22% το 2007. Το ακροδεξιό κόμμα «ατάκα» (NUA) έπεσε στο 11% (από 14% το 2007), καθώς ένα σημαντικό τμήμα των ψηφοφόρων του μετακινήθηκε στο φιλελεύθερο αντιπολιτευόμενο κόμμα «λίντερ».

Στην ευρωσκεπτικιστική Δανία το δεξιό «δανικό λαϊκό κόμμα» (DF) αύξησε τις δυνάμεις του στο 15%, από 7% το 2004, κι εξέλεξε έναν επιπλέον ευρωβουλευτή.